Marta Armengol

---

Mọi thứ thế nào rồi? Cậu đang ở Mallorca, đúng không?

Marta: Ừ, mình quay lại đây. Mấy tháng đầu, mình chỉ muốn rời đi ngay. Nhưng mà, mình vẫn ở đây.

Lần đầu tụi mình nói chuyện tử tế là cho dự án với Apartamento và Clarks. Thời gian để lên ý tưởng và tạo ra vật thể rất ngắn, nhưng mình cảm thấy hai yếu tố này lại có lợi cho cậu.

Marta: Điều thú vị nhất là toàn bộ quá trình để tạo ra một vật thể, chứ không hẳn là kết quả cuối. Vui nhất là tìm hiểu cách thực hiện, chọn chất liệu, cộng tác với ai. Vì giới hạn thời gian cần thiết để thực hiện buộc mình phải tìm giải pháp. Mình thường bắt đầu từ nghiên cứu cá nhân về những chủ đề mình quan tâm như thiết kế, văn học, khoa học, hay những cuộc trò chuyện và suy nghĩ lặp lại. Tác phẩm là một phần của quá trình tư duy và thực hành liên tục, nên nó không bao giờ thực sự hoàn thành. Nó gắn với sự phát triển của mình, cả con người lẫn sự nghiệp.

Cậu luôn cảm thấy như vậy, hay dần phát hiện ra cách mình muốn làm việc?

Marta: Mình không biết điều đó ngay từ đầu, nhưng qua làm việc, nghiên cứu, đọc, và trau dồi bản thân, mình nhận ra điều gì thúc đẩy mình. Thiết kế thường tập trung vào hình ảnh hay thẩm mỹ cuối cùng, nhưng với mình, thiết kế là công cụ để hiểu điều mình muốn thể hiện, muốn nói, hay muốn khơi gợi. Nó phải mở ra những câu hỏi, cả trong cá nhân lẫn xã hội.

Quan điểm này rất khác so với khi bắt đầu đại học. Mọi thứ diễn ra nhanh, thông tin dồn dập. Cậu chưa thực sự biết mình là ai hay muốn gì, mà đã phải chọn nghề.

Marta: Mình muốn học lại đại học để tận hưởng mọi thứ kỹ hơn. Lúc đó, mình chưa đủ nhận thức hay trưởng thành để biết mình thích gì, cái gì hữu ích. Khi ra trường, mình nhận ra đã tiếp thu những gì học được và đưa nó vào lĩnh vực của mình. Cách làm việc của mình khá giống một kiến trúc sư. Tụi mình có cách tiếp cận cụ thể. Phương pháp tư duy là một công cụ, và mình đã biến nó thành ngôn ngữ riêng.

Cậu là kiến trúc sư, đến từ Mallorca, hai đặc điểm khá mạnh. Kiến trúc để lại dấu ấn, và mình thấy điều gì đó đặc biệt ở người Mallorca, như có nguồn năng lượng từ hòn đảo.

Marta: Mình không biết chính xác đó là gì, nhưng người ở đảo có một điểm chung giống một dạng năng lượng. Trở lại đây, mình nhận ra giá trị của việc lớn lên ở Mallorca, dần hiểu những ảnh hưởng và tham chiếu đã thấm vào mình. Hồi trẻ, mình ngây thơ hơn, không để ý nhiều.

Có ví dụ cụ thể không?

Marta: Đơn giản như thiên nhiên. Những ký ức về thiên nhiên và không gian hoang dã quanh mình đã ảnh hưởng đến cách mình thiết kế và sản xuất. Mình thích phô bày những chất liệu thô ráp, tự nhiên. Tất cả liên quan đến những gì mắt mình thấy, cảm nhận được. Mình luôn cố đưa chúng vào công việc mà không suy nghĩ quá nhiều.

Môi trường lớn lên của cậu thế nào?

Marta: Rất nhiều kỷ niệm đẹp. Mình là chị cả trong bốn anh em gồm hai trai, hai gái, lớn lên từ một ngôi nhà kiểu đồng quê có vườn, trong ngôi làng nhỏ thuộc dãy Serra de Tramuntana. Gia đình mình gốc Catalan, từ Sabadell, nhưng chuyển đến Mallorca lâu rồi. Mọi thứ thời thơ ấu rất yên bình và đẹp. Đến năm 18 tuổi, mình cảm thấy ngột ngạt vì sống trên đảo. Mình cần ra ngoài, học ở Barcelona hay bất cứ đâu, không thể ở lại. Thế là mình đi. Mình từng có sự bài xích với Mallorca, hiếm khi trở về. Khi quay lại bốn năm trước, mình vẫn mang tâm lý đó. Hai năm sau, mình tự hỏi: “Nơi này tuyệt vời thế, mình mù hay sao?” Mallorca cũng thay đổi nhiều. Khi mình trở về, nhiều người cũng quay lại, và mình thấy có điểm chung với họ.

Có một sự tái đánh giá về thiên nhiên?! nhất là khi chúng ta từng bị tước đi…

Marta: Chất lượng cuộc sống ở đây tuyệt vời. Nó mở rộng tâm trí, giúp mình tập trung vào những điều quan trọng. Ở Barcelona, mình sống vội vã. Học cách sống theo nhịp độ riêng thật đáng giá.

Mối quan hệ giữa cậu với nấu ăn hoặc ẩm thực thế nào?

Marta: Mình mê lắm. Bố mẹ mình sở hữu một nhà hàng nhỏ tên La Mirona. Họ nhập nguyên liệu từ Catalonia, Mallorca và miền bắc Tây Ban Nha. Bố mẹ mình làm trong ngành thời trang, nên bố đi nhiều và rất thích nhà hàng. Ở nhà, bố luôn là người nấu ăn vào Chủ nhật. Ông yêu việc đó nên mở nhà hàng cách đây 10 năm. Cả hai đều làm việc ở đó. Ban đầu là một cửa hàng thực phẩm cao cấp, nhưng bố bắt đầu làm các buổi nếm thử. Không có bếp, tất cả đều được nấu sẵn, và bố kết hợp các món ăn. Em trai mình cũng là đầu bếp, và bạn thân mình có một tiệm tạp hóa nhỏ, Colmado Sant Jaume, bán các sản phẩm tuyệt ngon. Mình mê thế giới này. Ăn uống với mình là một nghi thức, một trong những khoảnh khắc quan trọng nhất trong ngày. Hôm nay, tụi mình nấu đậu lăng ở nhà. Có ngày nấu và ăn mất một tiếng, có ngày mất ba tiếng. Trước đây, điều đó làm mình căng thẳng, kiểu: “Trời ơi, mình không có thời gian!”

Kể mình nghe về một dự án liên quan đến nghi thức ăn uống đi.

Marta: Mình làm nhiều dự án. Mình tạo ra các vật dụng hàng ngày để biến hành động ăn uống thành một trải nghiệm có ý thức. Chẳng hạn, mình làm một chiếc thìa rất lớn khiến việc cầm trở nên khó khăn. Những chiếc ly mình làm thì rất hài hước, uống không thoải mái. Mình thích “chơi” với sự mỉa mai để người dùng nhận ra cách họ nên tương tác với những vật thể đặc biệt này. Không thể uống theo cách bình thường, vì nếu làm thế, nước sẽ tràn ra từ phía bên kia. Hiện mình không sản xuất chúng, nhưng thỉnh thoảng vẫn quay lại. Tất cả xuất phát từ tình yêu với việc ăn uống, được nuôi dưỡng trong vài năm qua. Những người xung quanh mình cũng đam mê, nên mình thích nấu ăn và thực hiện những nghi thức này.

Tại sao lại là thủy tinh?

Marta: Mình làm việc kiểu này này, khi hứng thú với một chất liệu, mình tìm cách tiếp cận và nghiên cứu nó. Mình được mời tham gia Tuần lễ Thiết kế Barcelona với chủ đề chuyển đổi, và dự án được đặt trên mái của Casa de les Punxes. Ý tưởng về kính màu xuất hiện. Mình liên kết sự trong suốt với những phản chiếu của kính và sự trôi qua của thời gian. Đó là cơ hội hoàn hảo để thử chất liệu này, dù mình chưa biết cách làm việc với nó. Mình tạo ra một nhà kính tự đứng, hoàn toàn bằng thủy tinh, giống chiếc gai nhọn cắm trên ngôi nhà, để ánh sáng ban ngày làm bóng đổ thay đổi trên sàn. Đó là lần đầu mình làm việc với vật liệu này.

Cậu sẽ tiếp tục với thủy tinh hay đã chán nó?

Marta: Mình vẫn thích. Thủy tinh rất mãnh liệt và đa dạng, có thể áp dụng theo vô số cách. Mình từng dừng một thời gian, nhưng giờ đang quay lại. Mình cũng đang làm việc với vải.

Việc bố mẹ cậu làm trong ngành dệt may có ảnh hưởng đến cậu không?

Marta: Mẹ mình có một cửa hàng thời trang, bà ấy rất sành điệu và mình từng đi chọn quần áo cùng mẹ. Bố mình ngoài kinh doanh thời trang còn vẽ, phục chế và sưu tầm. Tất cả đều hiện diện trong nhà, và khi còn nhỏ, mọi thứ xung quanh đều ảnh hưởng đến mình. Mắt mình được rèn luyện. Mình luôn mê thời trang, dù chưa bao giờ nghĩ đến việc học nó. Cuối cùng, thời trang cũng là làm mẫu, giống như vẽ bản thiết kế kỹ thuật. Mình chưa từng thiết kế thời trang, nhưng nó nằm trong trí tưởng tượng của mình và chắc chắn ảnh hưởng đến công việc. Mình thích theo dõi cách những thương hiệu làm việc. Điều này dẫn đến việc mình hợp tác với một số nhãn hiệu thời trang và giày dép, bắt đầu từ Paloma Wool nhờ tình bạn và nhiều sở thích chung. Dù một người làm thời trang, một người làm nội thất, chúng mình đều được thúc đẩy bởi cùng một điều. Sự kết nối giữa các lĩnh vực đã tạo ra tình bạn và khơi dậy mong muốn thử nghiệm cùng nhau. Những món nội thất đầu tiên mình làm độc lập là cho các cửa hàng pop-up của Paloma Wool.

Với tác phẩm ở Casa de les Punxes và nội thất cho Paloma Wool, chuyển động và quá trình lắp ráp rất quan trọng.

Marta: Khi tưởng tượng một vật thể, mình nghĩ ngay đến chất liệu, kích thước, phương pháp kết nối và cách sản xuất thực tế nhất. Mình không thể bỏ qua vì đó là một phần công việc. Để tạo ra các vật thể, mình cần một hệ thống. Điều này đến từ kiến trúc, xây dựng và việc lắp ráp.

Với dệt may, cậu đang làm gì với chất liệu này?

Marta: Mình làm nội thất, không gian và đồ vật. Mình mua cái máy may để làm một chiếc ghế. Lúc đó mình đang trong giai đoạn du mục, không có không gian cố định, nên tự hỏi: “Ghế nào phù hợp với mình bây giờ? Mình không muốn làm ghế bình thường vì không thể mang theo.” Lúc đó là mùa đông, nên mình làm một chiếc ghế vừa là áo khoác phao, vừa là túi ngủ. Mình lên mẫu, chọn vải, tìm khuy và lắp ráp để nó thực sự hoạt động. Mình thử nghiệm, làm mọi thứ rồi nhồi lông vũ. Nó giống một sinh vật có thể mặc được, có mũ trùm để nhét phần lưng ghế vào, giúp cố định lưng. Nó dễ dàng đóng lại, mang đi đâu cũng tiện.

Từ cách cậu giải thích, mình hình dung những cử chỉ của cậu dẫn dắt ý tưởng.

Marta: Ý định của những cử chỉ quan trọng hơn việc nó đẹp hay xấu. Chỉ 15% câu chuyện được thể hiện ra ngoài. Từ ý tưởng, ý định, nghiên cứu và quá trình thực hiện, đó là những thứ tốn nhiều công sức nhất.

Điều này khiến mình nhớ đến cuộc phỏng vấn với nghệ sĩ Ouka Leele. Cô ấy bắt đầu vẽ với palo santo và bị ám ảnh bởi mùi của nó.

Marta: Uh thì mình nhận ra, đến cuối cùng thì mọi người đều làm theo trực giác. Cô ấy biết điều đó ở đó, để mùi palo santo dẫn dắt. Mình hiểu mối liên kết này và điều cô ấy muốn giải thích—nó rất thuần khiết.

Nó có vẻ rất nguyên thủy. Lúc đó cô ấy không khỏe lắm, như một xung động từ tiềm thức.

Marta: Thật đẹp. Mình thích biết cô ấy làm điều đó. Những khoảnh khắc thấp nhất là lúc đánh thức bạn. Chúng mở ra và soi sáng bạn. Bạn đắm mình vào đó và tìm thấy câu trả lời cho nhiều câu hỏi. Tin vào những gì bạn làm và thuyết phục rằng điều quan trọng là con đường đang đi.

Ảnh hưởng của cậu là gì?

Marta: Tùy vào thời điểm. Giờ mình tự nhiên quay lại những thứ thú vị thời đại học, dù trước đây mình từng chối bỏ. Mình không đọc nhiều sách kiến trúc nữa, mà nghiêng về văn học hoặc tiểu luận. Những người xung quanh mình quan tâm đến các chủ đề khoa học như sinh thái học, và họ truyền cảm hứng cho mình. Mình đọc Timothy Morton. Đại dịch cũng khiến mình nghiên cứu những lĩnh vực không ngờ tới. Rồi có những thứ đã nằm trong trí tưởng tượng từ lâu, chưa khai thác, bỗng xuất hiện để mình đưa vào công việc. Bà mình kể gì đó, hoặc bố bảo ông mình từng làm cà vạt. Thế là mình tìm thấy những kết nối.

Cậu cảm thấy thoải mái nhất ở lĩnh vực nào, nghệ thuật hay thiết kế?

Marta: Chính ở sự hòa tan, không biết chính xác mình làm gì, đó là nơi mình thích nhất. Giữa kiến trúc sư, nhà thiết kế và nghệ sĩ thì mình không coi mình là nghệ sĩ, từ này nặng ký với mình. Mình thích chơi với nhiều lĩnh vực, cộng tác với nhiều người, càng lẫn lộn càng tốt. Càng chơi, mình càng cảm thấy sống động.

Cậu làm việc rất gần với các nghệ nhân. Cậu có nghĩ nghề thủ công đang trở lại gần đây?

Marta: Có một thế hệ đã tiếp cận với những nghề thủ công nhưng ít được biết đến. May mắn là vẫn còn những người làm rất tốt và thành thạo với chất liệu hoặc kỹ thuật. Họ giúp ý tưởng của mình thành hiện thực. Với thủy tinh, Ferran Collado, người mình từng làm việc, là một phần quan trọng trong quá trình. Thấy ai đó hiểu, đóng góp và biến bản phác thảo thành thủy tinh thổi gần như hoàn hảo thật thú vị. Với mình, giống như làm nhạc trưởng: “Thổi nhiều hơn ở đây, ít đi ở kia.” Trước đó, luôn có quá trình họ nói: “Cậu điên rồi, cái này không thể làm được vì lò có giới hạn.” Mình thích tìm giới hạn của chất liệu, và quá trình nghiên cứu, loại bỏ này rất hấp dẫn. Người thực hiện kỹ thuật là không thể thiếu, vì họ là người thành thạo. Khi làm việc với một chất liệu, bạn học được giới hạn của nó. Đôi khi điều này không tốt vì bạn tự giới hạn mình. Khi lên kế hoạch, não bạn đã biết điều gì không thể và đi hướng khác. Đó có lẽ là lý do mình thích nhảy từ chất liệu này sang chất liệu khác: “Mình sẽ thử cái khác, cái này đang giới hạn mình, mình sẽ làm cái mình chưa biết gì.”

Mình thấy hai mặt của cùng một đồng xu. Khi có quá nhiều giới hạn, cậu muốn tìm chất liệu khác, nhưng đồng thời giới hạn lại thúc đẩy cậu.

Marta: Luôn là việc tìm giải pháp.

Và có sự tò mò để khám phá.

Marta: Đúng thế! Lạc lối trong những gì bạn làm, đi sâu vào, nghiên cứu và khám phá.

Cậu vẫn làm các dự án kiến trúc, đúng không?

Marta: Ừ, dự án mới nhất là cửa hàng Camper mở ở Valencia. Mình phụ trách cải tạo toàn bộ 300 mét vuông, hai tầng nên khối lượng rất nặng nhưng thú vị. Mình cảm giác như đang ở trong một vật thể mình vừa tạo ra, nhưng với nhiều yếu tố và người tham gia hơn. Giống như viết một câu chuyện nhỏ. Sau dự án này, mình muốn tiếp tục. Nó giúp mình tái kết nối với kiến trúc. Khi tốt nghiệp, mình mở xưởng với bạn bè, nhưng rồi muốn rời xa kiến trúc thuần túy. Mình đi theo hướng khác, tập trung vào các vật thể tạm thời. Giờ mình làm cải tạo, nhưng nếu không trải qua các giai đoạn khác, mình sẽ không làm được. Mình cần một giai đoạn khác để quay lại và bị mê hoặc bởi kiến trúc theo cách mới.

Tòa nhà có đúng với mục đích cậu kỳ vọng không? Mình nghĩ về cách cậu làm ly và thìa.

Marta: Bạn tạo ra thứ gì đó với ý định nó sẽ hoạt động theo ý muốn. Đôi khi bạn bất ngờ vì nó không hoạt động như kỳ vọng, hoặc người ta sử dụng chúng theo cách khác. Tốt hơn hay tệ hơn đều được. Mình không sợ, vì nghĩ: “Điều tệ nhất có thể xảy ra là gì?” Với kiến trúc quy mô lớn thì khác. Xây dựng nói chung đòi hỏi tính chuyên nghiệp vì quy mô. Nó có trách nhiệm lớn, ảnh hưởng đến môi trường và vật lý. Cần làm thật tốt. Mình thích quy mô nhỏ, quy mô gia đình. Mình thoải mái hơn vì có thể kiểm soát chi tiết và đảm bảo làm tốt. Nhưng ai biết được, mình có thể làm quy mô lớn, tùy dự án.

Cậu đến sống ở không gian này như thế nào?

Marta: Khi trở lại Mallorca, mình ở nhà bố mẹ, nhưng luôn muốn sống ở Palma. Trong một bữa tối, mình gặp một người bạn nói rằng người thuê căn hộ của bố anh ấy sắp rời đi. Một căn hộ cũ ở trung tâm Palma đã xuống cấp, nhưng mình yêu nó. Ba tầng như một tòa tháp, có đủ không gian để sống và làm xưởng. Mình cải tạo một chút, dồn hết năng lượng và trí tưởng tượng của vài năm qua để tạo một hệ sinh thái cho mình. Nó dang dở, với đồ treo trên trần, đèn mình làm, quà bạn bè mang tới được treo trên tường. Rất chiết trung thể hiện con người mình lúc đó. Trở lại Mallorca như mở ra sự sáng tạo, là một khoảnh khắc quan trọng. Ngôi nhà là thí nghiệm của mình. Hơi hỗn loạn, như một khu chợ ký ức với đồ lặt vặt. Nó kéo dài khoảng ba năm và mình yêu nó.

Còn bây giờ?

Marta: Đại dịch xảy ra. Mình ở đây một mình. Đó là thời điểm khó khăn, nhưng cũng tốt khi trải qua như vậy. Rồi mình được mời tham gia một chương trình lưu trú nghệ sĩ ở Aracena, miền nam Andalusia, trong một cabin giữa nơi hẻo lánh suốt một tháng. Khi trở về, mình nghĩ: “Không đời nào mình ở lại Palma, mình muốn sống giữa biển và thiên nhiên.” Mình dọn sạch căn hộ, cho thuê, và đến Llucalari, một nơi thậm chí không phải thị trấn, gần Deià, chỉ có khoảng 12 ngôi nhà. Mình ở bên trong một gara nhỏ được cải tạo thành căn hộ, gần biển bốn tháng, làm việc từ đó, nhưng bắt đầu nhớ một không gian làm việc như ở Palma. Vừa rồi, mình quay lại căn hộ sống cùng bạn trai và một người bạn. Họ là nhạc sĩ, lập phòng thu trên tầng cao nhất. Mình có xưởng ở tầng dưới và đang làm thêm một xưởng lớn hơn ở ngay cạnh. Nơi này như hoàn toàn mới, sau khi dọn sạch sự chiết trung và hỗn loạn mình tạo ra. Nó có thẩm mỹ và năng lượng khác.

Nhiều điểm tương đồng. Cậu quay lại căn nhà từng sống, quay lại Mallorca, quay lại kiến trúc, nhưng từ một góc nhìn khác. Những bức ảnh Robbie chụp là từ không gian trước đó?

Marta: Ừ, anh ấy đến ngay trước khi mình rời đi lần nữa. Đó là những bức ảnh duy nhất mình có.

Giờ mình càng thích những bức ảnh đó vì chúng kể một câu chuyện. Cậu có thể không còn là chính mình lúc đó.

Marta: Chắc chắn không. Giống như công việc, mình luôn thay đổi.

Không gian có quan trọng với cậu không?

Marta: Hôm nay tụi mình vừa nói về điều mà xã hội coi là xa xỉ, đó là những ngôi nhà lớn, nhiều phòng, nội thất tùy chỉnh. Nhưng khi lớn hơn thì còn lại gì? Với mình, xa xỉ là sống ở đồng quê, trong không gian nhỏ hơn, ít thông tin, đơn giản và trung thực hơn. Mình muốn đơn giản hóa mọi thứ. Đó là thử thách vì mình thích sự phức tạp, nhưng cũng muốn không gian trung tính, bình yên. Năng lượng của một nơi rất quan trọng. Một chuyên gia địa sinh học đến nhà mình để kiểm tra sóng điện từ, xem có dòng nước ngầm nào không. Ông ấy dùng con lắc và que dò, kiểm tra các đường Hartmann và Curry, đo ảnh hưởng để sắp xếp lại mọi thứ. Nhà mình rộng chỉ bốn mét, khá hẹp. Có một dòng nước ngầm chạy qua giữa nhà. Nếu mình làm việc, không thể ngồi trên đó vì năng lượng sẽ bị rút và mình dễ mất tập trung. Nhiều nền văn hóa như Ấn Độ, Nhật Bản, Trung Quốc có cách nghiên cứu định hướng không gian vật lý. Phong thủy có những nhịp màu sắc, âm thanh. Mình thích và muốn tiếp tục tìm hiểu.

Cậu hướng đến sự bình yên, sống thanh thản.

Marta: Mình nghiêng về sự an lành, xây dựng nền tảng tốt. Mình muốn sống ở đồng quê, nơi mình cảm thấy thoải mái, ít bị phân tâm hơn. Nhà là nơi trú ẩn, nên mình phải thấy dễ chịu bởi nó là một phần mở rộng của mình mà.

Cậu có hình dung một nơi cụ thể không?

Marta: Mình từng mơ sống trong một ngôi nhà giống như trong phim The Beautiful Days of Aranjuez của Wim Wenders, có Nick Cave chơi piano. Bộ phim có thể nhàm chán với một số người, dựa trên sách của Peter Handke, là cuộc đối thoại về tình yêu giữa một người đàn ông và phụ nữ ở hiên nhà. Một cấu trúc kim loại kiểu thường thấy ở Pháp với dây leo quấn quanh. Mình tưởng tượng ngôi nhà có hàng hiên với vườn cây như vậy. Nếu trộn tất cả lại, mình muốn một ngôi nhà đơn giản, khiêm tốn giữa nơi hẻo lánh ở Mallorca, gần gia đình. Đó không phải giấc mơ không thể thực hiện. Nhưng ai biết được, mình có thể sống ở Brazil. Nơi mình ở là nơi mình muốn ở vào lúc này.