Not Vital

thực hiện Song-I Saba
thời gian 2023
nguồn designmiami

Nghệ sĩ người Thụy Sĩ, Not Vital (sinh năm 1948) là một nhà điêu khắc, họa sĩ, kiến trúc sư và cũng là một “người du mục” với cách tiếp cận độc đáo trong sáng tác và đời sống. Khó có thể gói gọn ông trong bất kỳ khuôn khổ phân loại nào của thế giới nghệ thuật. Tránh né những nhãn mác dễ dãi, Vital đã xây dựng một sự nghiệp truyền cảm hứng bằng việc sáng tạo khái niệm “SCARCH” – sự kết hợp giữa sculpture và architecture – để mô tả những công trình vừa là điêu khắc, vừa là kiến trúc, luôn gắn bó chặt chẽ với từng bối cảnh cụ thể.

Sau nhiều thập kỷ phiêu lưu và để lại dấu ấn ở những vùng đất xa xôi trên thế giới, Not Vital đã trở về Thụy Sĩ để kiến tạo một “xứ sở kỳ diệu” vừa riêng tư vừa công cộng. Gần quê hương Sent, thuộc thung lũng Engadine thơ mộng, ông tiếp quản một số bất động sản, trong đó có một lâu đài thế kỷ 12 và biến nơi đây thành không gian sống, quỹ nghệ thuật, xưởng sáng tác cùng công viên điêu khắc. Tại đây, ông trưng bày tác phẩm của chính mình bên cạnh bộ sưu tập nghệ thuật quốc tế, phản ánh mối quan tâm lâu dài đối với văn hóa dân gian, thiên nhiên và bản sắc.

Tác giả Song-I Saba đã có dịp trò chuyện cùng Not Vital về cách tiếp cận đa ngành trong sáng tác, bộ sưu tập nghệ thuật của ông, cũng như quan niệm hiện tại của ông về “ngôi nhà”.

Song-I Saba: Thực hành nghệ thuật của ông chắc chắn chịu ảnh hưởng lớn từ những trải nghiệm sống và làm việc trên khắp thế giới. Trong những chuyến du hành mang tính du mục ấy, ông đã sưu tầm những gì – và vì sao?

Not Vital: Từ khi còn rất trẻ, tôi đã say mê sưu tầm sách, đặc biệt là những ấn bản cổ. Ở Engadin, tôi xây dựng một thư viện với các cuốn sách tiếng Rumantsch in từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 19. Khi đến châu Phi, tôi bắt đầu quan tâm đến các bản thảo viết tay của kinh Quran. Người Tuareg vốn là dân du mục, họ không có nhiều hiện vật ngoài trang sức bạc. Chính vì thế, trong những chuyến đi thường xuyên đến Niger, tôi bị cuốn hút đặc biệt bởi những cuốn kinh Quran cổ.

Song-I Saba: Điều gì khiến ông bị thu hút bởi những đồ vật cụ thể?

Not Vital: Hình dạng. Tôi không đọc kinh Quran, cũng không biết cách đọc nó. Tôi sở hữu chúng như những đối tượng – gần như những tác phẩm điêu khắc.

Song-I Saba: Thực hành nghệ thuật của ông chắc chắn chịu ảnh hưởng lớn từ những trải nghiệm sống và làm việc trên khắp thế giới. Trong những chuyến du hành mang tính du mục ấy, ông đã sưu tầm những gì – và vì sao?

Not Vital: Từ khi còn rất trẻ, tôi đã say mê sưu tầm sách, đặc biệt là những ấn bản cổ. Ở Engadin, tôi xây dựng một thư viện với các cuốn sách tiếng Rumantsch in từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 19. Khi đến châu Phi, tôi bắt đầu quan tâm đến các bản thảo viết tay của kinh Quran. Người Tuareg vốn là dân du mục, họ không có nhiều hiện vật ngoài trang sức bạc. Chính vì thế, trong những chuyến đi thường xuyên đến Niger, tôi bị cuốn hút đặc biệt bởi những cuốn kinh Quran cổ.

Song-I Saba: Điều gì khiến ông bị thu hút bởi những đồ vật cụ thể?

Not Vital: Hình dạng. Tôi không đọc kinh Quran, cũng không biết cách đọc nó. Tôi sở hữu chúng như những đối tượng – gần như những tác phẩm điêu khắc.

Song-I Saba: Sau nhiều năm sống ở nước ngoài, ông đã đưa các tác phẩm của nghệ sĩ quốc tế về Sent, quê hương mình. Vậy “nhà” hiện nay có ý nghĩa thế nào đối với ông?

Not Vital: Ở Engadin, “nhà” đồng nghĩa với việc có một đất nước của riêng tôi, một nơi tôi thuộc về, bởi thung lũng này được bao quanh bởi các quốc gia khác. Tôi có thể đi bộ về phía Nam sang Ý, hay về phía Bắc sang Áo. Hai đất nước, hai ngôn ngữ, hai tôn giáo khác nhau – và ở giữa là một thung lũng biệt lập nhưng tuyệt đẹp.

Song-I Saba: Nhìn lại sự nghiệp đa ngành của mình cho đến nay, ông sẽ khuyên gì cho phiên bản trẻ hơn của chính mình?

Not Vital: Tôi sẽ làm lại những điều tương tự, chỉ có lẽ theo cách tạm thời hơn. Nếu được trẻ lại, có thể tôi sẽ muốn trở thành một nhạc sĩ, một vũ công, hoặc thậm chí một đấu sĩ bò tót.

Song-I Saba: Ông từng kể về việc xây dựng nhà trên cây khi còn nhỏ, và sau này kiến trúc đã trở thành một trụ cột trong thực hành nghệ thuật của ông. Theo ông, các nghệ sĩ đương đại có thể học được gì từ kiến trúc sư?

Not Vital: Thực ra, tôi nghĩ điều ngược lại – chính các kiến trúc sư có thể học từ các nhà điêu khắc. Nhưng dĩ nhiên, chúng tôi – những nhà điêu khắc – cũng có thể học từ kiến trúc sư ở một khía cạnh quan trọng: đó là kích thước. Họ tạo ra những không gian sống mà con người có thể bước vào. Còn với điêu khắc, khi một tác phẩm đủ lớn để bạn có thể bước vào bên trong, nó không chỉ còn là điêu khắc, mà đã trở thành không gian sống của chính bạn.

Song-I Saba: Điểm đến tiếp theo của ông sẽ là đâu?

Not Vital: Nhật Bản và Mexico.